‘I graze my senses on the meadows’
Michał Książek’s narrative of nature
DOI:
https://doi.org/10.13173/WS.70.2.301Schlagwörter:
Michał Książek, nature writing, (synaesthetic) metaphor, bio/anthropocentrism, embodiment/embodied cognition, sensory linguisticsAbstract
The main purpose of the following paper is to pinpoint the linguistic expressions of nature and human-nature relations in Droga 816 (2015) by Michał Książek. The analysed book documents a growing interest of Polish literature in environmental issues. It represents the so-called nature or environmental writing: a long-established literary tradition in Anglo-American literature, little known in the Polish literary landscape. The proposed analysis draws on the embodied — or, more broadly, grounded — cognition approach (Barsalou 1999, 2008; Gibbs 2003, 2005, 2006; Lakoff & Johnson 1999) which emphasizes the formative role of bodily experiences and sensorimotor capacities in human cognitive processes and linguistic behaviours. An additional theoretical foundation is provided by the notion of the linguistic worldview (Bartmiński 2009/12), whose basic assumption is that the use of language offers insight into the way we conceive of the world in general and the self in relation to nature in particular. The main points of interest are the concepts of wildness/wilderness, natureculture (Haraway 2003), anthropo- and biocentrism as well as the author’s linguistic creativity expressing itself e.g. in various novel (synaesthetic) metaphors aimed at conveying his (multisensory) perception of the natural world.
Literaturhinweise
Barcz, Anna. 2016. Realizm ekologiczny. Od ekokrytyki do zookrytyki w literaturze polskiej. Katowice: Wydawnictwo Naukowe Śląsk.
Barcz, Anna & Łagodzka, Dorota (eds.). 2015. Zwierzęta i ich ludzie: Zmierzch antropocentrycznego paradygmatu. Warszawa: IBL PAN.
Barsalou, Lawrence W. 1999. Perceptual symbol systems. Behavioral and Brain Sciences 22. 577–660
Barsalou, Lawrence W. 2003. Situated simulation in the human conceptual system. Language & Cognitive Processes 18. 513–562
Barsalou, Lawrence W. 2008. Grounded cognition. Annual Review of Psychology 59. 617–645.
Barsalou, Lawrence W. 2010. Grounded cognition: Past, present, and future. Topics in Cognitive Science 2. 716–724.
Bartmiński, Jerzy. 2009/2012. Aspects of cognitive ethnolinguistics. Ed. by Jörg Zinken. Sheffield, Oakville: Equinox.
Bińczyk, Ewa. 2018. Epoka człowieka: Retoryka i marazm antropocenu. Warszawa: PWN.
Buell, Lawrence. 1995. The environmental imagination: Thoreau, nature writing, and the formation of American culture. Cambridge: Harvard University Press.
Buell, Lawrence. 2005. The future of environmental criticism: Environmental crisis and literary imagination. Malden, Oxford, Carlton: Blackwell.
Byrska, Aleksandra & Jemioło, Piotr. 2016. Mówiłem do was jak do zwierząt: Z Małgorzatą Lebdą rozmawiają Aleksandra Byrska i Piotr Jemioło. Fragile 2(32). 74–79.
Capra, Fritjof. 1996. The web of life: A new scientific understanding of living systems. New York: Anchor Books.
Clark, Timothy. 2011. The Cambridge introduction to literature and environment. Cambridge: Cambridge University Press.
Classens, Constance. 1993. Worlds of sense: Exploring the senses in history and across cultures. London, New York: Routledge.
Crist, Eileen. 1999. Images of animals: Anthropomorphism and animal mind. Philadelphia: Temple University Press.
Dalasiński, Tomasz. 2018. ‘Człowiek-po-człowieku’: Zasada współrzędności i antropocentryzm inkluzyjny w Ósmym wierszu ekozoficznym Jacka Podsiadły. In Wojciechowski, Krzysztof (ed.), Ekokrytyka, 92–104. Poznań: Wydawnictwo WBPiCAK.
Day, Sean. 1996. Synaesthesia and synaesthetic metaphors. Psyche 2(32). http://www.daysyn.com/Day1996.pdf (retrieved 23 May 2020).
Domańska, Ewa. 2013. Humanistyka ekologiczna. Teksty drugie 1–2. 13–32.
Domańska, Ewa & Olsen, Bjørnar. 2008. Wszyscy jesteśmy konstruktywistami. In Kowalewski, Jacek et al. (eds.), Rzeczy i ludzie: Humanistyka wobec materialności, 83–100. Olsztyn: Instytut Filozofii UWM.
Durczak, Joanna. 2010. Rozmowy z ziemią: Tradycja przyrodopisarska w literaturze amerykańskiej. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Fiedorczuk, Julia. 2015. Cyborg w ogrodzie: Wprowadzenie do ekokrytyki. Gdańsk: Katedra.
Filipowicz, Anna. 2017. (Prze)zwierzęcenia: Poetyckie drogi do postantropocentryzmu. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Gibbs, Raymond W. 2003. Embodied experience and linguistic meaning. Brain and Language 84. 1–15.
Gibbs, Raymond W. 2005. Embodiment and Cognitive Science. New York: Cambridge University Press.
Gibbs, Raymond W. 2006. Metaphor interpretation as embodied simulation. Mind & Language 21(3). 434–458.
Gibbs, Raymond W. & Lima, Paula Lenz Costa & Francozo, Edson. 2004. Metaphor is grounded in embodied experience. Journal of Pragmatics 36(7). 1189–1210.
Gicala, Agnieszka. 2013. The Linguistic Worldview and conceptual disintegration: Wisława Szymborska’s poem Identyfikacja and its English translation by Clare Cavanagh. In Głaz, Adam et al. (eds.), The Linguistic Worldview: Ethnolinguistics, cognition, and culture, 61–75. London: Versita.
Głaz, Adam & Danaher, David S. & Łozowski, Przemysław. 2013. Introduction. In Głaz et al. (eds.), The Linguistic Worldview: Ethnolinguistics, cognition, and culture, 11–24. London: Versita.
Hamilton, Clive. 2017. Defiant Earth: The fate of humans in the anthropocene. Malden (MA): Polity Press.
Haraway, Donna. 2003. The companion species manifesto: Dogs, people and significant otherness. Chicago: Prickly Paradigm Press.
Haraway, Donna. 2008. When species meet. Minneapolis: University of Minnesota Press.
James, William. 1890. The principles of psychology. New York: MacMillan.
Jarzyna Anita. 2019. Post-koiné: Studia o nieantropocentrycznych językach (poetyckich). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Keil, Geert. 2010. Naturalismuskritik und Metaphorologie. In Bölker, Michael & Gutmann, Mathias & Hesse, Wolfgang (eds.), Information und Menschenbild, 155–171. Berlin, Heidelberg: Springer.
Kolbuszewski, Jacek (ed.). 2000. Literatura i przyroda: Antologia ekologiczna. Katowice: Książnica.
Kronenberg, Anna. 2015. Geopoetyka: Związki literatury i środowiska. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Książek, Michał. 2013. Jakuck: Słownik miejsca. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Książek, Michał. 2015. Droga 816. Białystok: Fundacja Sąsiedzi.
Książek, Michał. 2016. Kwestionariusz reportera: Michał Książek. Duży Format 14 Apr 2016. https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,19909580.html (retrieved 16 Jun 2025).
Książek, Michał. 2017. Nie jestem przeciwnikiem Lasów Państwowych. Rozumiem, że należy ciąć. Ale czy naprawdę trzeba też w Białowieży? Gazeta Wyborcza 23 Jun 2017. https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,21999818.html (retrieved 16 Jun 2025).
Książek, Michał. 2018. Chcesz posłuchać koncertu śpiewających ptaków? Jedź do Włoch. Wyborcza.pl 17 May 2018. https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,23409695.html (retrieved 16 Jun 2025).
Książek, Michał. 2019. O ptakach, puszczy i przyrodzie: Interview by Piotr Skubała and Ryszard Kulik. Dzikie Życie 4/298. https://dzikiezycie.pl/archiwum/2019/kwiecien‑2019/o‑ptakach‑puszczy-i-przyrodzie-rozmowa-z-michalem-ksiazkiem (retrieved 31 May 2022).
Ładyga, Zuzanna & Włodarczyk, Justyna (eds.). 2015. Po humanizmie: Od technokrytyki do animal studies. Gdańsk: Katedra.
Lakoff, George. 2012. Explaining embodied cognition results. Topics in Cognitive Science 4. 773–785.
Lakoff, George & Johnson, Mark. 1980. Metaphors we live by. Chicago, London: University of Chicago Press.
Lakoff, George & Johnson, Mark. 1999. Philosophy in the flesh: The embodied mind and its challenge to Western thought. New York: Basic Books.
Łebkowska, Anna. 2011. Jak ucieleśnić ciało: O jednym z dylematów somatopoetyki. Teksty Drugie 4. 26–27.
Leder, Drew. 1990. The absent body. Chicago: University of Chicago Press.
Lyon, Thomas. 2001. This incomparable land: A guide to American nature writing. Minneapolis: Milkweed.
Mabey, Richard. 2013. In defence of nature writing. The Guardian, 18 Jul 2013. https://www.theguardian.com/books/2013/jul/18/richard-mabey-defence-nature-writing (retrieved 31 May 2022).
Macfarlane, Robert. 2005. Only connect. The Guardian, 26 Mar 2005. https://www.theguardian.com/books/2005/mar/26/featuresreviews.guardianreview33 (retrieved 31 May 2020).
Majid, Asifa & Levinson, Stephen C. 2011. The senses in language and culture. Senses and Society 6(1). 5–18.
Miller, Dorota. 2019. Opisując nieopisane, czyli o (nie)przetłumaczalności języka przyrody na przykładzie brytyjskiego, polskiego i niemieckiego przyrodopisarstwa. Słowo: Studia językoznawcze 10. 135–152.
Miller, Dorota. 2021. „Opisywać trzeba tak, jakby się widziało pierwszy raz w życiu”: Językowe środki opisu zwierząt oraz relacji człowiek-zwierzę według Michała Książka. Zoophilologica: Polish Journal of Animal Studies 2(8). 1–22.
Murdoch, Iris. 1970. The sovereignty of good. London: Routledge.
Niedziejko, Julia. Język polski jest klonowy, grabowy, trzcinowy. kulturapoznan, 4 Jul 2019. https://kultura.poznan.pl/mim/kultura/news/,134859.html (retrieved 16 Jun 2025).
Oppermann, Serpil. 2015. Introduction: New International Voices in Ecocriticism. In Oppermann, Serpil (ed.), New International Voices in Ecocriticism, 1–24. Lanham etc.: Lexington Books.
Pajdzińska, Anna. 2013. The Linguistic Worldview and literature. In Głaz, Adam et al. (eds.), The Linguistic Worldview: Ethnolinguistics, cognition, and culture, 41–59. London: Versita.
Robiński, Adam. 2016. Zmysły wypasam na łąkach. Tygodnik Powszechny 16. https://www.tygodnikpowszechny.pl/zmysly-wypasam-na-lakach-33214 (retrieved 21 May 2020).
Rybicka, Elżbieta. 2020. Krajobraz, powolność i piesza wędrówka: Kilka uwag o Drodze 816 Michała Książka. In Kochanowski, Marek & Sawicka-Mierzyńska, Katarzyna (eds.), Twórczość Wiesława Kazaneckiego oraz laureatów nagrody literackiej jego imienia, 139–150. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Schafer, R. Murray. 1994. The Soundscape: Our sonic environment and the tuning of the world. Rochester: Destiny Books.
Shklovsky, Victor. 1988. Art as technique. In Lodge, David (ed.), Modern criticism and theory: A reader, 15–30. London, New York: Longman.
Sierakowska, Justyna. 2011. Literatura i przyroda: Zmiana perspektywy? Przegląd kulturoznawczy 2(10). 142–145.
Strik Lievers, Francesca. 2016. Synaesthetic metaphors in translation. Linguistic Studies and Essays 54(1). 43–69.
Strik Lievers, Francesca. 2018. Synaesthesia and other figures: What the senses tell us about figurative language. In Baicchi, Annalisa et al. (eds.), Sensory perceptions in language, embodiment and epistemology, 193–207. Cham: Springer.
Tabaszewska, Justyna. 2018. Ekokrytyczna (samo)świadomość. Teksty Drugie 2. 7–16.
Tüür, Kadri. 2009. Bird sounds in nature writing: Human perspective on animal communication. Sign Systems Studies 37(3/4). 580–613.
Tymieniecka-Suchanek, Justyna (ed.). 2014. Człowiek w relacji do zwierząt, roślin i maszyn w kulturze. 2 vols. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Weik von Mossner, Alexa. 2016. Feeling cosmopolitan: Strategic empathy in Charles W. Chesnutt’s Paul Marchand, F. M. C. MELUS: The Society for the Study of the Multi-Ethnic Literature of the United States 41(4). 76–95.
Werning, Markus & Fleischhauer, Jens & Beseoglu, Hakan. 2006. The cognitive accessibility of synaesthetic metaphors. In Sun, Ron & Miyake, Naomi (eds.), Proceedings of the Twenty-eighth Annual Conference of the Cognitive Science Society, 2365–2370. London: Lawrence Erlbaum Associates.
Weston, Anthony. 2004. Multicentrism: A manifesto. Environmental Ethics 26. 25–40.
White, Kenneth. 2005. Grounding a world. In Bowd, Gavin & Forsdick, Charles & Bissell, Norman (eds.), Grounding a world: Essays on the work of Kenneth White, 197–215. Glasgow: Alba Editions.
Winter, Bodo. 2019. Sensory linguistics: Language, perception and metaphor. Amsterdam: John Benjamins.
Winter, Bodo & Strik Lievers, Francesca. 2018. Sensory language across lexical categories. Lingua 204. 45–61.
Wojciechowski, Krzysztof (ed.). 2018. Ekokrytyka. Poznań: Wydawnictwo WBPiCAK.
